Polska, niedzielne popołudnie. W powietrzu unosi się zapach rosołu i klepanego schabowego. Siadasz na kanapie, włączasz telewizor i nagle to widzisz. Dorosły mężczyzna, z pomalowanymi ustami, w peruce pamiętającej czasy transformacji ustrojowej, piszczy falsetem: „Aaaale jaja, Halyna!”. Publiczność wyje. Ty czujesz, jak twoje szare komórki popełniają rytualne samobójstwo.
Witamy w świecie polskiego kabaretu anno domini 2025. Miejscu, gdzie humor umarł dekadę temu, ale nikt nie miał odwagi poinformować o tym rodziny.
Syndrom Mariusza w peruce
Zacznijmy od fundamentu, na którym zbudowano to imperium żenady. Jest nim Chłop Przebrany Za Babę. To absolutny kamień filozoficzny polskiej rozrywki telewizyjnej. Nie masz pomysłu na żart? Załóż spódnicę. Scenariusz się nie klei? Zacznij seplenić i udawać upośledzonego kuzyna ze wsi.
To fascynujące zjawisko socjologiczne. Mamy XXI wiek, dostęp do Netflixa, światową czołówkę stand-upu na wyciągnięcie ręki, a w Polsce szczytem komedii wciąż jest facet udający, że nie umie chodzić na obcasach. To nie jest satyra. To nie jest nawet karykatura. To jest rechot. Rechot z tego, co najprostsze, najbardziej prymitywne i stereotypowe.
Polski kabaret utknął w mentalnych latach 90. Wtedy śmialiśmy się, że „milicjant jest głupi”, a „baba dużo gada”. Dziś świat poszedł do przodu, a nasi „artyści” wciąż mielą te same kotlety, tylko panierka jest coraz bardziej zjełczała.
Rechot z “Tych Gorszych”
Przyjrzyjcie się, z czego tak naprawdę śmieją się te kabarety. Czy uderzają w rządzących? Rzadko, bo to ryzykowne (granty, czas antenowy). Czy punktują wady narodowe? Nie, bo widz by się obraził.
Więc w kogo uderzają? W najsłabszych.
Śmieją się z „głupiej żony”, która tylko wydaje pieniądze. Z „pijaczka spod sklepu”. Z „chłopa ze wsi”, co to widłami by Internet obsługiwał. To jest humor oparty na poczuciu wyższości. Siedzi taki Janusz przed telewizorem, ogląda skecz o „debilu” i myśli sobie: „Hehe, ale głąb, ja to jestem mądry”. Kabaret daje mu to fałszywe poczucie intelektualnej supremacji, karmiąc go treścią o wartości odżywczej styropianu.
Telewizyjna lobotomia na życzenie
Najgorsze w tym wszystkim nie są nawet same grupy kabaretowe – oni po prostu znaleźli sposób na łatwy zarobek. Najgorsze są stacje telewizyjne, które zrobiły z tego Drogę Krzyżową polskiej kultury.
Włączasz Polsat, TVP, TVN – wszędzie to samo. „Płocka Noc Kabaretowa”, „Świętokrzyska Gala Uśmiechu”, „Mazurskie Lato z Bezbekiem”. To jest format tańszy niż barszcz. Nie trzeba scenografii, nie trzeba efektów specjalnych. Wystarczy trzech facetów w swetrach z romby i jeden mikrofon. A słupki oglądalności się zgadzają, bo Polak lubi piosenki, które już zna, i żarty, które słyszał u szwagra na weselu w 2008 roku.
To jest systemowa hodowla bezguścia. Telewizja wychowuje widza, który nie rozumie ironii, nie łapie sarkazmu i potrzebuje, żeby ktoś mu powiedział: „TERAZ SIĘ ŚMIEJEMY”, robiąc głupią minę.
Gdzie jest ta inteligencja?
Kiedyś kabaret w Polsce to było coś. Kabaret Starszych Panów, Tey, Dudek. To była gra słowem, aluzja, mrugnięcie okiem do inteligenta. To była walka z cenzurą za pomocą metafory.
Dzisiaj walka toczy się tylko o to, kto głośniej beknie do mikrofonu. Ewolucja zatoczyła koło i wróciliśmy do jaskini, tylko zamiast maczug mamy plastikowe rekwizyty z hurtowni chińskiej. Współczesny kabareciarz nie szanuje swojego widza. On nim gardzi. Uważa, że musi mówić wolno, wyraźnie i łopatologicznie, bo inaczej „ciemny lud tego nie kupi”.
Czas na pogrzeb
Nie bójmy się tego powiedzieć głośno: Polski kabaret telewizyjny to trup. To zombie, które żywi się naszym czasem i uwagą. Jeśli śmiejesz się, bo chłop przebrał się za babę i mówi piskliwym głosem – mam złą wiadomość. Jesteś częścią problemu.
Daliśmy sobie wmówić, że „tacy po prostu jesteśmy”, że „Polak lubi przaśnie”. Nieprawda. Zasługujemy na coś więcej niż dwugodzinny seans terapeutyczny dla niespełnionych aktorów, którzy swoje kompleksy leczą, zakładając perukę blondynki.
Pora zgasić światło. Ostatni niech zdejmie sztuczne cycki i odda je do rekwizytorni. Przedstawienie skończone. Wstyd pozostał.
Czy chcesz, żebym:
- Przeszedł od razu do tematu nr 2 (Roast i polscy stand-uperzy)?
- Zmodyfikował coś w tym tekście (np. dodał konkretne przykłady grup, choć to ryzykowne prawnie)?
- Przygotował wersję skróconą (zajawkę) idealną na Tweet/nitkę na X?
